Το ΤΕΛΟΣ της ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ

Για τις χώρες της ΕΕ που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ,
ο πόλεμος στην Ουκρανία τις αναγκάζει να επανεξετάσουν τη θέση τους.

ΔΟΥΒΛΙΝΟ — Στο κομψό γεωργιανό υπουργείο Εξωτερικών στη νότια πλευρά του Αγίου Στεφάνου Γκριν στο κέντρο του Δουβλίνου, το διπλωματικό σώμα της Ιρλανδίας εμπλέκεται σε αυτό που ξαφνικά έγινε μια επείγουσα συζήτηση: αν πρέπει να επανεξεταστεί η παραδοσιακή στάση της χώρας περί στρατιωτικής ουδετερότητας.

Είναι μια συνομιλία που λαμβάνει χώρα σε εθνικές πρωτεύουσες σε όλη την Ευρώπη, καθώς οι ρωσικές βόμβες που πέφτουν σε πόλεις της Ουκρανίας εκτοξεύουν τις ανησυχίες για την ασφάλεια σε ύψη που δεν έχουν παρατηρηθεί από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ, η ξαφνικά μη πια αδιανόητη πιθανότητα αντιπαράθεσης μεταξύ Μόσχας και Δύσης εγείρει ερωτήματα σχετικά με το εάν η στρατιωτική ουδετερότητα είναι επιθυμητή – ή ακόμα και δυνατή.

Ακόμη και στην Ιρλανδία, μια από τις ευρωπαϊκές χώρες που είναι πιο απομακρυσμένες από τις μάχες, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αρχίζουν να επανεξετάζουν μια στρατηγική θέση που έχει τις ρίζες της στη μετα-αποικιακή ιστορία της χώρας και επιβεβαιώνεται επανειλημμένα στον αιώνα που πέρασε.

«Επιτέλους, αισθάνομαι ότι μπορείτε πραγματικά να θίξετε το θέμα», είπε ο Cathal Berry, ανεξάρτητο μέλος του ιρλανδικού κοινοβουλίου που υποστηρίζει μια πιο ισχυρή αμυντική πολιτική.

«Στο παρελθόν, αν αναφέρατε ακόμη και ανησυχίες για τη θέση της Ιρλανδίας σχετικά με την ουδετερότητα, κατηγορηθήκατε ότι υποκινείτε τον πόλεμο».

Η επικάλυψη μεταξύ της ένταξης στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ είναι εκτεταμένη αλλά όχι πλήρης.

Όχι μόνο η στρατιωτική συμμαχία είναι πολύ ευρύτερη – συμπεριλαμβανομένων χωρών όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς και η Τουρκία – υπάρχουν έξι χώρες της ΕΕ που, για στρατηγικούς, γεωγραφικούς ή ιστορικούς λόγους, δεν έχουν ενταχθεί στο ΝΑΤΟ.

Για την Ιρλανδία, ο λόγος έγκειται κυρίως στην ιστορία της ως αποικισμένο έθνος και στην ταραγμένη σχέση της με τη Βρετανία, η οποία κατείχε το νησί σε διάφορους βαθμούς για αιώνες.

 Ο σκληρός αγώνας της χώρας για την ανεξαρτησία στις αρχές της δεκαετίας του 1920 και ο επακόλουθος εμφύλιος πόλεμος άφησαν τους νέους ηγέτες της με λίγη όρεξη για ένταξη σε μια στρατιωτική συμμαχία δίπλα στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Η Ιρλανδία εντάχθηκε στην Κοινωνία των Εθνών το 1923, αλλά παρέμεινε ουδέτερη κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ένα παρόμοιο επιχείρημα κέρδισε την ημέρα στο ζήτημα της ένταξης στο ΝΑΤΟ τη δεκαετία του 1960.

Αν και η έννοια της ουδετερότητας δεν είναι κωδικοποιημένη στο σύνταγμα της Ιρλανδίας, η ιδέα έχει επανειλημμένα επιβεβαιωθεί κατά την ένταξη της χώρας στην ΕΕ.

Έχει ήδη διαλέξει πλευρά

Μια απόφαση ορόσημο του Ανωτάτου Δικαστηρίου του 1987 διαπίστωσε ότι οι προτεινόμενες αλλαγές στη συνθήκη της ΕΕ απαιτούσαν τροποποίηση του ιρλανδικού συντάγματος μέσω δημοψηφίσματος — ανοίγοντας το δρόμο για τακτικές ψηφοφορίες κάθε φορά που προτείνεται αλλαγή στη συνθήκη της ΕΕ από τις Βρυξέλλες.

Ως αποτέλεσμα, οι ανησυχίες για την ολοκλήρωση της ΕΕ —ιδιαίτερα στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας— καταρρίφθηκαν τακτικά καθώς η Ιρλανδία ενέκρινε τις διάφορες συνθήκες του μπλοκ, με την Ιρλανδία να κερδίζει διευκρίνιση από τις Βρυξέλλες ότι οι προτάσεις της ΕΕ για την άμυνα δεν επηρέασαν τη δική της θέση μετά την απόρριψή της. η Συνθήκη της Λισαβόνας για πρώτη φορά.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έδωσε νέα εστίαση στην αμυντική στάση της χώρας.

Κάποιοι, όπως ο Μπέρι, ο ανεξάρτητος βουλευτής, υποστηρίζουν ότι το Δουβλίνο έχει ήδη διαλέξει πλευρά.

Η Ιρλανδία, για παράδειγμα, επιτρέπει στα αμερικανικά στρατεύματα να προσγειωθούν στο αεροδρόμιο Shannon στις ακτές του Ατλαντικού, μια πολιτική που συνεχίστηκε ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράκ, όταν η Ελβετία αρνήθηκε την πρόσβαση της Ουάσιγκτον στον εναέριο χώρο της.

Το Δουβλίνο έχει επίσης υπογράψει πρωτοβουλίες ασφάλειας της ΕΕ, όπως εκπαιδευτικές αποστολές PESCO (Μόνιμη δομημένη συνεργασία) και CSDP (Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας).

Αυτό που δεν έχει κάνει το Δουβλίνο, υποστηρίζουν οι επικριτές της στάσης του για την ουδετερότητα, είναι να επενδύσει αρκετά στη δική του άμυνα.

«Η Ιρλανδία ξοδεύει τα λιγότερα για την άμυνα ως ποσοστό του ΑΕΠ και των 27 κρατών μελών της ΕΕ», δήλωσε ο Μαρκ Μέλετ, πρώην αρχηγός του επιτελείου των Ιρλανδικών Αμυντικών Δυνάμεων.

Συγκεκριμένα, η χώρα δεν έχει τη δυνατότητα να αναγνωρίσει όλα τα αεροσκάφη που διέρχονται από τον εναέριο χώρο της ή να πραγματοποιήσει υποεπιφανειακή παρακολούθηση του σχεδόν 1 εκατομμυρίου τετραγωνικών χιλιομέτρων βυθού που περιβάλλουν τη χώρα.

 Μια έκθεση τον περασμένο μήνα από την Κομισιόν έδειξε τεράστιες προκλήσεις για τις αμυντικές δυνάμεις της χώρας, οι οποίες ουσιαστικά στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στη Βρετανία και τις ΗΠΑ για βοήθεια.

Υπάρχουν ανησυχίες για την ετοιμότητά της για οποιαδήποτε πιθανή επίθεση, συμπεριλαμβανομένων των υβριδικών επιθέσεων.

Η περσινή κυβερνοεπίθεση στο σύστημα υγείας της χώρας από Ρώσους εγκληματίες και μια προγραμματισμένη άσκηση από το ρωσικό ναυτικό λίγο έξω από τις ιρλανδικές ακτές λίγες εβδομάδες πριν από την εισβολή στην Ουκρανία έχουν αναδείξει την ευπάθεια της Ιρλανδίας ως αδέσμευτης χώρας της ΕΕ χωρισμένη γεωγραφικά από την υπόλοιπη Ήπειρο.

‘Κήρυξη πολεμου’

Το Δουβλίνο δεν είναι το μόνο εθνικό κεφάλαιο που συμμετέχει σε μια εθνική συζήτηση για την ασφάλεια και την ουδετερότητα.

Ακόμη και οι στρατιωτικά ουδέτερες χώρες της ΕΕ έχουν προσχωρήσει στο υπόλοιπο μπλοκ επιβάλλοντας οικονομικές κυρώσεις στη Ρωσία, τις οποίες ο Βλαντιμίρ Πούτιν κατήγγειλε ως «παρόμοιες με την κήρυξη πολέμου».

Τον Μάρτιο, λίγο μετά την εισβολή της Ρωσίας, η Δανία, μέλος του ΝΑΤΟ, ανακοίνωσε ότι θα διενεργήσει δημοψήφισμα την 1η Ιουνίου σχετικά με την εξαίρεση από την αμυντική πολιτική της ΕΕ που διαπραγματεύτηκε μετά τη συνθήκη του Μάαστριχτ.

 «Οι ιστορικές στιγμές απαιτούν ιστορικές αποφάσεις», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας Mette Frederiksen.

Το ναι θα επιτρέψει στη χώρα να συμμετάσχει στις αποστολές ΚΠΑΑ της ΕΕ.

Η Αυστρία αντιμετωπίζει επίσης ερωτήματα σχετικά με την επίσημη ουδετερότητα που έχει υποστηρίξει από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μια στάση που τη βοήθησε να προσελκύσει θεσμούς όπως τα Ηνωμένα Έθνη και ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας.

Η υπουργός Άμυνας της Αυστρίας Κλάουντια Τάνερ δήλωσε ότι δεν υπάρχουν σχέδια για αλλαγή της πολιτικής ουδετερότητας της Αυστρίας.

«Για μένα και για ολόκληρη την κυβέρνηση είναι πολύ σαφές ότι δεν θα αγγίξουμε τη στρατιωτική ουδετερότητα της Αυστρίας, η οποία κατοχυρώνεται επίσης στο σύνταγμά μας», είπε στο POLITICO.

Όπως και η Ιρλανδία, ωστόσο, ενώ η Αυστρία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ, συμμετέχει στις αμυντικές προσπάθειες της ΕΕ.

Ο Τάνερ είπε ότι η χώρα θα «συμβάλει ενεργά στην περαιτέρω ανάπτυξη της κοινής πολιτικής άμυνας και ασφάλειας της ΕΕ» προκειμένου να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις ασφαλείας του μπλοκ.

Για παράδειγμα, η Βιέννη δήλωσε ότι σχεδιάζει να συμμετάσχει στο σχέδιο της ΕΕ για τη δημιουργία ικανότητας ταχείας ανάπτυξης έως 5.000 στρατευμάτων, όπως κωδικοποιήθηκε στην πρόταση Στρατηγικής Πυξίδας που συμφωνήθηκε από τους υπουργούς αυτή την εβδομάδα.

Ορισμένες χώρες δεν έχουν πολλά περιθώρια ελιγμών.

Το καθεστώς της Κύπρου ως διαιρεμένου νησιού και η ταραγμένη σχέση της με την Τουρκία συνεχίζουν να περιπλέκουν την προοπτική ένταξης της χώρας στο ΝΑΤΟ, και για το λόγο αυτό, παραμένει η μόνη χώρα της ΕΕ που δεν συμμετέχει στην πρωτοβουλία του ΝΑΤΟ Σύμπραξη για την Ειρήνη (PfP) συνεχίζει να φιλοξενεί μεγάλες βρετανικές βάσεις στο νησί.

Άλλοι απλά δεν ενδιαφέρονται.

Στη Μάλτα, όπου η ουδετερότητα είναι επίσης γραμμένη στο σύνταγμα, μια έρευνα που δημοσιεύτηκε λίγο πριν τον πόλεμο έδειξε ότι το 63 τοις εκατό του πληθυσμού της Μάλτας είναι υπέρ της διατήρησης αυτής της στάσης στο νησί.

 Η ουδετερότητα δεν έχει γίνει θέμα στην εκστρατεία ενόψει των κοινοβουλευτικών εκλογών που διεξάγει η Μάλτα αυτό το Σαββατοκύριακο.

Η έννοια της ουδετερότητας

Εκεί που η συζήτηση είναι πιο επίκαιρη είναι στις βόρειες περιοχές της ΕΕ.

 Σε ένδειξη της αλλαγής των καιρών, οι υπουργοί της Σουηδίας και της Φινλανδίας, που μοιράζονται σύνορα 1.300 χιλιομέτρων με τη Ρωσία, παρακολούθησαν μια έκτακτη υπουργική σύνοδο του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες νωρίτερα αυτό το μήνα, παρόλο που δεν ήταν μέλη της συμμαχίας.

“Η Φινλανδία θα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ νωρίτερα παρά αργότερα… Είμαι απολύτως σίγουρος για αυτό”, δήλωσε ο Alexander Stubb, πρώην πρωθυπουργός της Φινλανδίας που έχει υποστηρίξει την ένταξη στη συμμαχία.

«Το τρένο έφυγε από τον σταθμό στις 24 Φεβρουαρίου όταν ο Πούτιν επιτέθηκε στην Ουκρανία».

Ο Stubb επεσήμανε μια πρόσφατη δημοσκόπηση που δείχνει το 62 τοις εκατό του πληθυσμού υπέρ της ένταξης στο ΝΑΤΟ και το 16 τοις εκατό κατά.

«Μια αίτηση που έρχεται από τη Φινλανδία δεν είναι ζήτημα «αν», είναι ζήτημα «πότε».

Και αν μου κάνετε την ερώτηση «πότε», λέω ότι δεν θα είναι μέρες, δεν θα είναι εβδομάδες, αλλά θα είναι μέσα σε λίγους μήνες».

Στη Σουηδία, η υποστήριξη για ένταξη στο ΝΑΤΟ ξεπέρασε την αντίθεση στη συμμαχία για πρώτη φορά αυτόν τον μήνα, σύμφωνα με δημοσκόπηση.

Η κεντροαριστερή πρωθυπουργός της Σουηδίας Magdalena Andersson απέρριψε το ενδεχόμενο να ενταχθεί στη συμμαχία, αλλά η επίτροπος της χώρας Ίλβα Γιόχανσον είπε σε εκδήλωση POLITICO αυτή την εβδομάδα ότι σε περίπτωση που η Σουηδία αποφασίσει να ενταχθεί, θα γίνει σε συνεργασία με τη Φινλανδία.

Ο Στουμπ συμφώνησε. «Νομίζω ότι θα ήταν ωφέλιμο τόσο για τη Σουηδία όσο και για τη Φινλανδία, να ενωθούμε μαζί παρά χωριστά», είπε.

«Αλλά αυτό που λέω επίσης στους Σουηδούς φίλους μου… είναι ότι πρέπει να καταλάβουν ότι η Φινλανδία έχει αναλάβει την ηγεσία σε αυτή τη διαδικασία και θα πάμε στο ΝΑΤΟ είτε πάει η Σουηδία είτε όχι».

Σε λίγους θα χαθεί ότι η άλλη χώρα που συζητά για ουδετερότητα αυτές τις μέρες είναι η Ουκρανία.

Η Μόσχα δήλωσε ότι θεωρεί ότι η επιθυμία της χώρας να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ αποτελεί απειλή για την ασφάλεια.

Αναφέροντας την Αυστρία ως παράδειγμα, έχει προτείνει ότι η ειρήνη θα μπορούσε να επιτευχθεί εάν η Ουκρανία συμφωνήσει, μεταξύ άλλων, να κηρύξει «ουδετερότητα».

Τι ακριβώς θα σήμαινε αυτό στην πράξη παραμένει ασαφές.

Η ένταξη στο ΝΑΤΟ θα ήταν εκτός, αλλά θα έπρεπε η Ουκρανία να εγκαταλείψει τη φιλοδοξία της να ενταχθεί στην ΕΕ, της οποίας οι συνθήκες περιλαμβάνουν μια ρήτρα αμοιβαίας άμυνας ;

Το Κίεβο επέμεινε ότι θα ήθελε εγγυήσεις ασφαλείας εάν υπογραφεί σε μια τέτοια συμφωνία.

Πολλοί στη χώρα θα ενστερνιστούν επίσης τον ορισμό της μη ευθυγράμμισης που υποστηρίζουν η Φινλανδία και η Σουηδία — ότι η πραγματική ουδετερότητα μπορεί να υπάρξει μόνο εάν μια χώρα έχει την ικανότητα να φροντίζει για τον εαυτό της.

https://www.politico.eu/article/ukraine-russia-war-end-of-neutrality-europe-ireland-austria-finland-sweden-cyprus-malta-denmark-switzerland/