ΑΡΧΑΙΑ ΙΘΩΜΗ ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΙΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ

 Πρόκειται για έναν χαρακτηρισμό που δικαίως απέσπασε δυόμισι αιώνες αργότερα από τον Αριστοτέλη, στο Α΄ των Μετά τα Φυσικά.

Ο λόγος είναι εμφανής: ο Θαλής είναι ο πρώτος που επιχειρεί να εξηγήσει τα φυσικά φαινόμενα με τη λογική, χωρίς να καταφεύγει στη μυθολογία ή τη θεολογία, και επομένως η θεωρία του μπορεί να υποβληθεί σε έλεγχο.

Με τον Θαλή ξεκινά το ερώτημα που απασχόλησε τους Προσωκρατικούς (Φυσικούς) φιλοσόφους, της αρχής των πάντων.

Για τον φιλόσοφο, η αναλλοίωτη ουσία από την οποία γεννιούνται και στην οποία καταλήγουν όλα τα όντα είναι το ὕδωρ.

Με τον τρόπο αυτό, αναζητώντας την πρώτη, άφθαρτη, υλική αρχή, ο Θαλής επιχειρεί να ανακαλύψει μια τάξη στον Κόσμο που δεν εξαρτάται πλέον από τις επιθυμίες των θεών του Ολύμπου.

Τα μαθηματικά στην περίπτωσή του αποτέλεσαν πολύτιμο εργαλείο: Μέτρησε το ύψος των πυραμίδων και ανακάλυψε τις τροπές (ηλιοστάσια), ενώ μπορούσε να υπολογίσει την απόσταση ενός πλοίου από τη στεριά.

Το σπουδαιότερο επίτευγμά του, ωστόσο, ήταν η πρόβλεψη μιας ολικής έκλειψης ηλίου, την 28η Μαΐου του 585 π.Χ., που δημιούργησε έναν θρύλο γύρω από το όνομά του.

Μικρή σημασία έχει ο δρόμος που ακολούθησε ώστε να προβλέψει το ασυνήθιστο φαινόμενο.

Περισσότερο από όλα, αποδέσμευσε με εντυπωσιακό και μη αμφισβητούμενο τρόπο τα φαινόμενα της φύσης από τη θεϊκή δικαιοδοσία.

Είναι γνωστό ότι ο Θαλής ήταν ένας από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας, ο μοναδικός φιλόσοφος ανάμεσα σε άρχοντες, ποιητές, νομοθέτες.

Οι θεωρίες του ήταν πρωτότυπες, τολμηρές, κατανοητές και προσέφεραν λογική εξήγηση.

Ο Μιλήσιος φιλόσοφος είναι αυτός που εγκαινιάζει την αγάπη για τη σοφία (φιλοσοφία) και από σοφός γίνεται ο πρώτος φιλόσοφος.

Ο Πλάτων μέσω του Σωκράτη στον Θεαίτητο θέλοντας να διακωμωδήσει την εικόνα των φιλοσόφων που ερευνούν τη φύση και το σύμπαν αναφέρει ένα περιστατικό με πρωταγωνιστή τον Θαλή, λέγοντας ότι καθώς εξέταζε τα άστρα και κοιτούσε ψηλά έπεσε σε ένα πηγάδι και έγινε ο περίγελος μιας υπηρέτριας, που του είπε ότι «επιθυμεί να μάθει τι συμβαίνει στον ουρανό και αγνοεί το τι γίνεται μπροστά στα πόδια του».

Για τον Σωκράτη, όμως, η φιλοσοφία έπρεπε να αποδεσμευτεί από τη φύση και να εστιάσει στον άνθρωπο, ως τέχνη του βίου.

Αντιθέτως, ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά μας παραδίδει μια ιστορία με τον Θαλή να προβλέπει (με τη μελέτη των άστρων) ότι θα υπάρχει μεγάλη σοδειά ελιάς και να νοικιάζει νωρίς τα ελαιοτριβεία από τους ιδιοκτήτες τους, ώστε όταν έφτασε πράγματι ο καιρός της μεγάλης ζήτησης να τα υπενοικιάζει με ό,τι ποσό ήθελε, «αποδεικνύοντας σε όσους τον κορόιδευαν ότι είναι εύκολο στους φιλοσόφους να πλουτίσουν εάν θέλουν αλλά δεν είναι αυτό το αντικείμενο των μελετών τους».

Τον 6ο π.Χ. αιώνα ο Θαλής αναζητά την αρχή των πάντων.

Τον ελκύει η ομορφιά του επαγωγικού συλλογισμού και η ανακάλυψη των νόμων της φύσης. Παρατηρώντας την κοσμική τάξη, θαυμάζει και απορεί.

Η δυτική σκέψη κάνει τα πρώτα της βήματα στη γνώση, προσφέροντας στον άνθρωπο την πολυτέλεια να θέσει ερωτήματα που δεν απαντώνται εύκολα.

Σήμερα, τον 21ο αιώνα, τα γνωρίζουμε όλα.

Έτσι πιστεύουμε. Δε χρειάζεται να στοχαστούμε, μόνο να πατήσουμε το κουμπί της αναζήτησης του διαδικτύου.

Και χαμένοι στα σκοτάδια της άπλετης πληροφορίας παύουμε να θαυμάζουμε και να απορούμε για τον κόσμο γύρω μας.

Τυφλωμένοι από την πληθώρα δεδομένων αδυνατούμε να φτάσουμε στον πυρήνα της γνώσης.

Χωρίς να κοιτάμε τ’ αστέρια, βαδίζοντας μ΄ ένα κινητό στο χέρι, βυθιζόμαστε στις μαύρες τρύπες της ημιμάθειας.

«Αυτός όμως που απορεί και θαυμάζει, αντιλαμβάνεται ότι αγνοεί», για τον Αριστοτέλη. Η σκέψη είναι η τροφή της γνώσης.

Ίσως δεν είμαστε σε θέση να δώσουμε απαντήσεις, αλλά μπορούμε να στοχαστούμε την ουσία.

Εξάλλου, το ερώτημα του Θαλή δεν έχει ακόμη απαντηθεί.

 Έλσα Νικολαΐδου