ΑΡΧΑΙΑ ΙΘΩΜΗ ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΙΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ

02.08.2015

Μαξ Μπέκμαν, “Οι ιδεολόγοι”, από τη σειρά χαρακτικών “Η κόλαση”, 1919

«άπανθ’ ο μακρός κάναρίθμητος χρόνος φύει τ’ άδηλα… κουκ έστ΄ άελπτον ουδέν, αλλ’ αλίσκεται χώ δεινός όρκος χαί περισκελείς φρένες», “Αίας” του Σοφοκλή

Tης Λήδας Καζαντζάκη

Υπάρχουν έργα που αντέχουν στον χρόνο. Γιατί έχουν γραφεί με έναν τρόπο που υπερβαίνει την υποκειμενική προσέγγιση της ύλης και της θεματικής τους και αποκαλύπτει όλα τ’ άδηλα της ίδιας της ύπαρξης του ανθρώπου και της πορείας του ανάμεσα στα μικρά και τα μεγάλα γεγονότα που την καθορίζουν. Ο «Αίας» του Σοφοκλή είναι ένα από αυτά. Μας δείχνει τη διαμάχη μεταξύ ενός γενναίου πλην όμως επηρμένου από τις ικανότητές του πολεμιστή του Τρωικού Πολέμου, του Αίαντα, κι ενός εχέφρονα και πολυμήχανου πολιτικού, του Οδυσσέα. Ο πρώτος ήταν αποφασισμένος, για την τιμή των όπλων του Αχιλλέα, που ήθελε πάση θυσία να αποκτήσει, να οδηγήσει τους Έλληνες σε μια εμφύλια σύρραξη. Ο δεύτερος προσπαθεί να την αποτρέψει και με τη βοήθεια της Αθηνάς το πετυχαίνει. Η παλαιότερη τραγωδία του Σοφοκλή που διασώθηκε «διδάχτηκε» για πρώτη φορά το 441 π.Χ. και θα έπρεπε να διδασκόταν και σήμερα, όχι μόνο στο θέατρο της Επιδαύρου ή στο θέατρο των Βράχων, αλλά, αν γινόταν, και στην πλατεία Συντάγματος μπροστά από το διαπνεόμενο από ένα πνεύμα διχόνοιας κοινοβούλιο.

Η «Κόλαση» του Γερμανού εικαστικού Μαξ Μπέκμαν είναι ένα άλλο. Εκεί ο τραυματισμένος από την εμπειρία του πρώτου Μεγάλου Πολέμου Μπέκμαν καταγράφει μέσα από περιπεπλεγμένα, κομματιασμένα κορμιά και ανισόπεδες, πυκνές θεωρήσεις του χώρου την ανατροπή του κόσμου που μέχρι τότε συγκροτούσε το βαθιά θρησκευόμενο “είναι” του. Εκμεταλλεύεται το μέσο της ξηρής χάραξης, για να καταδείξει με αδρά περιγράμματα, σκελετωμένα πρόσωπα και άκρα και έντονες φωτοσκιάσεις την καθημερινή φτώχεια αλλά και τη διάλυση του κοινωνικού ιστού που επήλθε στη Γερμανία μετά τον πρώτο Μεγάλο Πόλεμο και οδήγησε στον επόμενο. Και μας δίνει την αίσθηση ότι αποτυπώνει όχι μόνο τη δυστυχία στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα αλλά και τη σύγχυση που επήλθε στους επονομαζόμενους ριζοσπαστικούς «ιδεολόγους» και βιώνουμε και σήμερα.

Σε μιαν Ευρώπη που βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με μια νέα μανιακή γερμανική ηγεσία ενός «Αίαντα», που θέλει πάση θυσία να κυριαρχήσει ανακτώντας τον «ζωτικό του χώρο” στις ανατολικές χώρες, και έναν πανευρωπαϊκό Οδυσσέα που επιχειρεί να διατηρήσει αυτό το μοναδικό συμφιλιωτικό και μακρόπνοο πολιτικό πνεύμα που εγκαθιδρύθηκε μετά την ήττα των ναζί στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ανάμεσά τους τοποθετείται η δική μας κόλαση. Διαγράφεται απτά ως η σχιζοειδής ταυτότητα μιας χώρας που δεν κατάφερε μέχρι σήμερα να επεξεργαστεί το βαθύ ρήγμα του εθνικού διχασμού που καλύφτηκε πρόχειρα με πομπώδεις γιορτές και στομφώδη μνημεία εθνικής συμφιλίωσης στα χρόνια της πασοκικής και νεοδημοκρατικής μεταπολίτευσης και ανοίχτηκε έτσι εύκολα στα χρόνια της κρίσης.

Αποτυπώνεται, κι αυτό είναι το πιο θλιβερό, μέσα στην ίδια την, πρώτη στην ιστορία της χώρας, κυβέρνηση της Αριστεράς από κάποια μέλη της, εγκλωβισμένα στον ναρκισσισμό της ομφαλοσκόπησής τους και αμήχανων, απεγνωσμένων και ρομαντικών σοφισμάτων για εναλλακτικές λύσεις εξόδου από την επώδυνη συμφωνία, και την Ευρωζώνη, προτού καν αυτή υπογραφεί. Γιατί το πραγματικό και ουσιώδες ερώτημα στο οποίο αρνούνται τα εν λόγω μέλη να απαντήσουν, παραγνωρίζοντας όχι μόνο το γεγονός ότι αφήνουν στο έλεος των μνημονιακών κομμάτων την κυβέρνησή τους, αλλά και τη στήριξή της από την πλειοψηφία του πληθυσμού, είναι ένα: Ρίχνουμε ή στηρίζουμε την κυβέρνηση της Αριστεράς; Όλα τα υπόλοιπα μπορούμε να τα αναστοχαστούμε και να τα διεκδικήσουμε, χωρίς ωραιοποιήσεις και μέσα από γόνιμες συζητήσεις μετά. Όταν ο ρυθμός της ζωής μας θα έχει μπει σε μια κανονικότητα. Όταν εμείς οι ίδιοι θα έχουμε συντονίσει τον βηματισμό μας σε μια κυβέρνηση της Αριστεράς, με κοινωνικά αντίβαρα και με το βλέμμα στραμμένο σε μιαν Ευρώπη που αναγκαστικά αλλάζει, σε μια μελλοντική Ευρώπη που θα διαπνέεται από το νηφάλιο και συμφιλιωτικό και ανθρωπιστικό πνεύμα του πολυμήχανου Οδυσσέα που κάποτε την ένωσε. Και είναι επιπλέον και μια μοναδική ίσως ευκαιρία, να μάθουμε επιτέλους «να κουβεντιάζουμε ήσυχα κι απλά… όχι για να ξεχωρίσουμε από τον κόσμο», όπως επιθυμεί διακαώς ο κ. Σόιμπλε και οι συμφρονούντες με αυτόν, «αλλά για να σμίξουμε τον κόσμο». Υπάρχουν κυβερνήσεις που αντέχουν πιστεύω. Αρκεί να αφήσουμε «το μακρύ κι αναρίθμητο χρόνο να φανερώσει όλα όσα ήταν κρυμμένα… και τίποτα δεν είναι ανέλπιστο, κατανικάται και ο τρομερός ο όρκος, και το αγύριστο κεφάλι…».

http://www.avgi.gr/