ΑΡΧΑΙΑ ΙΘΩΜΗ ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΙΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ

Οριακή διαταραχή προσωπικότητας, το «παιχνίδι» με τα όρια και τα άκρα

Οριακή ή μεταιχμιακή διαταραχή προσωπικότητας δόθηκε αρχικά σε αμφίβολες και δύσκολες να προσδιοριστούν περιπτώσεις.

Παρόμοιες κλινικές οντότητες έχουν περιγραφεί από ψυχιάτρους ένα αιώνα πριν.

Ο παρορμητικός χαρακτήρας του Βίλχμερ Ράιχ ή ήρωες στα έργα του Samuel Beckett αναδεικνύουν οριακά στοιχεία στην σύλληψή τους μας εξηγεί η κυρία…

ΒΥΖΙΡΓΙΑΝΝΑΚΗ ΛΙΖΕΤΑ, ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

Ο Γκρίνκερ και οι συνεργάτες του επιβεβαίωσαν το οριακό σύνδρομο με μεθοδική ερευνητική εργασία το 1960.

Την ίδια περίπου εποχή ο Κέρνμπεργκ στο ίδρυμα Μέννινγκερ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι οριακές διαταραχές προσωπικότητας παρουσιάζουν μία από κοινού ειδική ψυχική δομή.

Ανέδειξε ότι δεν πρόκειται για μεταβατική κατάσταση ανάμεσα στις ψυχώσεις και στις νευρώσεις, αλλά διαταραχές, που έχουν την βάση τους σε μία μόνιμη οργάνωση προσωπικότητας.

Από την άλλη υπάρχουν αρκετοί, ακόμα και ψυχαναλυτικά προσανατολισμένοι κλινικοί ερευνητές, που πιστεύουν ότι το οριακό άτομο είναι οριακό ειδικά όσον αφορά τις ψυχώσεις – σχιζοφρένεια ή διπολική διαταραχή.

Ακόμη και η κατάχρηση αλκοόλ σχετίζεται με αυτή την άποψη.

Η σύγχρονη εποχή, που ζούμε, της επιφάνειας, της κενότητας, της έλλειψης ουσιαστικής ταυτότητας και η υιοθέτηση ρόλων («μασκών») από τους ανθρώπους… πιθανόν οδήγησε στην εμφάνιση της οριακής διαταραχής, όπως ο προηγούμενος αιώνας ανέδειξε την ψυχωτική δομή.

Οι οριακές διαταραχές μπορούν να περιγραφούν ως ένα σύνδρομο, που τα συμπτώματα του αναφέρονται σε πέντε βασικές εκδηλώσεις της ανθρώπινης προσωπικότητας: συναισθηματική διάθεση, δυνατότητα ελέγχου παρορμήσεων, δυνατότητα ελέγχου της πραγματικότητας, προσωπική ταυτότητα και διαπροσωπικές σχέσεις.

Συναίσθημα και Παρορμητικότητα:

Ο άνθρωπος με οριακή διαταραχή προσωπικότητας εμφανίζει υπερβολική συναισθηματική ποικιλία και αστάθεια.

Τα συναισθήματα του κυρίως διαπνέονται από δυσφορία, που εκφράζεται συχνά ως θυμός.

Το άτομο κυριαρχείται από βουλητική αδυναμία, κατάθλιψη, αίσθημα κενού και ανίας, πίσω από το οποίο κρύβεται άγχος.

Συχνά εμφανίζει φοβικές και υποχονδριακές ιδέες, που καταλήγουν σε παρορμητική, επιφανειακή χωρίς σκοπιμότητα, αυτοκαταστροφική σεξουαλική ή επιθετική συμπεριφορά.

Υπάρχει περίπτωση η οριακή διαταραχή να οδηγήσει σε ψυχωτική εκτροπή, σε ρήξη με την πραγματικότητα, που συνήθως εκλύεται λόγω τραυματικής εμπειρίας (ψυχοτραυματικού γεγονότος), όπως απώλεια οποιουδήποτε είδους, για παράδειγμα χωρισμός σχέσης, απώλεια εργασίας, εμπειρία κακοποίησης είτε ψυχολογική είτε σεξουαλική, κατάχρηση αλκοόλ ή ουσιών.

Ο θεραπευόμενος νιώθει ότι παίζει ρόλους και θέλει να βγει από αυτό, έτσι μπορεί να προβεί σε απόπειρες αυτοκαταστροφής, αυτοτραυματισμούς με παρορμητικό χαρακτήρα, με στόχο να βγει από την «σκηνή», την «ψεύτικη, κενή ζωή», όπως την θεωρεί.

Αμυντικοί μηχανισμοί.

Διαφαίνονται αρχαϊκοί μηχανισμοί άμυνας, που δυσκολεύουν την προσαρμογή στην πραγματικότητα.

Αυτοί οι μηχανισμοί άμυνας είναι η διάσπαση (χρησιμοποιείται και η λέξη σχάση, αλλά είναι αρκετά στιγματιστική), η άρνηση, η προβλητική ταύτιση («είμαι αυτό το μέρος του εγώ που εσύ μου προβάλλεις και νομίζω ότι είμαι αυτό»), πρωτόγονη ιδανικοποίηση (εξιδανίκευση) ακολουθούμενη από υποτίμηση και η αποπροσωποποίηση.

Έχει την τάση στην αρχή μία σχέσης, εργασίας, οποιαδήποτε κατάστασης ακόμη και της θεραπευτικής διαδικασίας να τα βλέπει ιδανικά και πολλές φορές να έχει περισσότερες προσδοκίες από της πραγματικές αναμενόμενες, αλλά ως διαδοχή γεγονότων ακολουθεί υποτίμηση, μηδενισμός του άλλου ανθρώπου, της οποιαδήποτε διαδικασίας ακόμη και της θεραπευτικής διαδικασίας.

Οι μηχανισμοί άμυνας δημιουργούνται για να προστατέψει ο θεραπευόμενος τον εαυτό του από βαθιά συναισθήματα αναξιότητας, φόβο εγκατάλειψής και καταδιώξεως.

Προσωπική ταυτότητα

Οι οριακές διαταραχές υποτίθεται ότι οφείλονται σε μία υπερπροστατευτική, αλλά ασυνεπή, πότε δοτική και πότε απορριπτική σχέση μητέρας – παιδιού κατά τα πρώτα στάδια της ψυχοσεξουαλικής του εξελίξεως, συγκεκριμένα στο στάδιο αποχωρισμού – ατομικοποιήσεως.

Το αποτέλεσμα μίας τέτοιας νηπιακής εμπειρίας είναι ότι υποφέρει από μία συγκεχυμένη ταυτότητα.

Προσπαθεί να συμπεριφερθεί όπως φαντάζεται πως θα άρεσε στους άλλους, φορώντας μία μάσκα κοινωνικότητας και πολυπραγμοσύνης, κάτω από την οποία κρύβεται μία τρομερή έλλειψη εκτίμησης ή εμπιστοσύνης στον εαυτό του.
Εμφανίζει αντιφατικές απόψεις και εικόνες εαυτού, που συνυπάρχουν ταυτόχρονα, που επικρατεί η μία ή η άλλη και εναλλάσσονται από μέρα σε μέρα και από ώρα σε ώρα.

Επαφή με την πραγματικότητα

Τα αρνητικά, επιθετικά συναισθήματα του οριακού θεραπευόμενου και οι πρωτόγονοι, αμυντικοί μηχανισμοί του αδυνατίζουν τη δομή του εγώ, κάνοντας δύσκολη την προσαρμογή του στη ζωή.

Από την άλλη δεν τον εμποδίζουν να διακρίνει ορθολογικά την πραγματικότητα, αρκεί τα όρια της να είναι σταθερά και συγκεκριμένα και ο ίδιος να μη βρίσκεται κάτω από την πίεση ή να μην είναι φορτισμένος συναισθηματικά.

Η ύπαρξη ενός καθορισμένου πλαισίου, περιγράμματος αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εξασφάλιση μιας λογικής συμπεριφοράς και μιας συναισθηματικής ισορροπίας από μέρους του θεραπευόμενου, του οποίου η ικανότητα να ελέγχει το άγχος του είναι μικρή και η δύναμη να μετατρέπει τις ορμές του σε κοινωφελείς ή καλλιτεχνικές δραστηριότητες περιορισμένη ή απούσα.

Είναι σε ένα φάσμα μεταξύ συνείδησης της πραγματικότητας, μέχρι ρήξη με αυτήν και ψυχωτική εκτροπή.

Διαπροσωπικές σχέσεις

Οι άνθρωποι με οριακή διαταραχή προσωπικότητας έχουν την τάση να δημιουργούν γρήγορες, επιπόλαιες, ασταθείς και εφήμερες σχέσεις.

Είναι υπερευαίσθητοι στην κριτική, αμφιθυμικοί, απαιτητικοί, δύσπιστοι.

Μπορεί να διψούν για συντροφιά και αγάπη, έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό τους, που τους οδηγεί να αισθάνονται διαρκώς απογοητευμένοι, μονάχοι και αποξενωμένοι.

Το άτομο με οριακή διαταραχή έχει δυσκολία να επεξεργαστεί οποιουδήποτε είδος αποχωρισμού είτε πραγματικό, είτε φαντασιακό.

Για παράδειγμα η απώλεια μίας εργασίας, ένας χωρισμός, αλλά και η μη ανταπόκριση στο τηλέφωνο ή η μη ανταπόκριση σε αυτό που ήθελε ο θεραπευόμενος, ακόμη και το τέλος της ψυχοθεραπευτικής συνεδρίας μπορεί να βιωθεί από τον συγκεκριμένο θεραπευόμενο ως αποχωρισμός, εγκατάλειψη και αδυνατεί να το διαχειριστεί.
Ο οριακός θεραπευόμενος εγκαθιστά αποκλειστικά διαπροσωπικές σχέσεις ένας προς ένα για να απομακρύνει κάθε κίνδυνο εγκατάλειψης.

Όταν όμως έρχεται κοντά με ένα άλλο άτομο, ενεργοποιείται ένας μηχανισμός διπλού άγχους. Αφενός αρχίζει να ανησυχεί ότι θα αφομοιωθεί από τον άλλον και θα χάσει την ταυτότητα του στα πλαίσια της αρχέγονης φαντασίωσης συγχώνευσης.

Αφετέρου, βιώνει έντονο άγχος, που φτάνει στα όρια του πανικού καθώς είναι πεπεισμένος ότι θα απορριφθεί και θα εγκαταλειφθεί.
Εμφανίζει αντιφατικές συμπεριφορές και στάσεις.

Διαχωρίζει όλα τα πρόσωπα του περιβάλλοντός του σε στρατόπεδα «καλών» και «κακών» με συχνές αμφιταλαντεύσεις.

Δεν κατανοεί ότι οι άλλοι άνθρωποι αποτελούνται από ένα κράμα θετικών και αρνητικών στοιχείων.

Η εξιδανίκευση και η υποτίμηση εναλλάσσονται καθημερινά μεταξύ τους.

Τι βοηθάει τον θεραπευόμενο με οριακή διαταραχή προσωπικότητας

Ένα σταθερό ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο, που θέτει τα όρια, τα οποία από την μία τον δυσκολεύουν, αλλά από την άλλη λειτουργούν θεραπευτικά και δημιουργούν σταθερό σημείο αναφοράς.

Ένας θεραπευτής που «είναι», με ταυτότητα και είναι εκεί να τον ακούσει, να αντέξει τον θυμό και όλα τα αρνητικά συναισθήματα που ο ίδιος δεν αντέχει, μπορεί να τον βοηθήσει να διαχειριστεί όλα αυτά, που του φέρνουν δυσφορία, να ανακαλύψει τις εσωτερικές συγκρούσεις και το γιατί και να φτάσει να έχει μία ταυτότητα, να βρει τον εαυτό του.

Χρειάζεται ταυτόχρονα και φαρμακευτική αγωγή τις περισσότερες φορές τόσο για να αντιμετωπιστούν τα καταθλιπτικά συμπτώματα, ο αυτοκτονικός ιδεασμός, η έντονη, παρόρμηση, όσο και οι ψυχωτικές εκτροπές όπως οι ιδέες διώξεως, παρακολούθησης.

Επίσης έχει μία ροπή προς τις εξαρτήσεις συνήθως είτε αλκοόλ, είτε ναρκωτικές ουσίες, που χρειάζεται να δοθεί σημασία και να αντιμετωπιστεί.
Πολλές φορές δημιουργούνται στον οριακό άνθρωπο αντιστάσεις κατά της θεραπεία και επαναλαμβάνει στο θεραπευτικό πλαίσιο ότι κάνει και στις υπόλοιπες όψεις τις ζωής του.

Έτσι μπορεί να μηδενίσει, υποτιμήσει τον θεραπευτή και την θεραπευτική διαδικασία καθώς και να διακόψει τελείως.

Πιο βαθιά όλη αυτή η στάση εκφράζει θυμό προς τον άλλον και μία επίθεση προς τον ίδιο του τον εαυτό.

Ακριβώς σε αυτές τις δύσκολες στιγμές ο θεραπευόμενος χρειάζεται να υπερβεί τις αντιστάσεις, να συνεχίσει την θεραπεία (να πάει στην θεραπευτική συνεδρία) και να μπορέσει μέσα στο θεραπευτικό πλαίσιο να λεκτικοποιήσει (να τον εκφράσει με τον λόγο) τον θυμό του καθώς και την δυσφορία του.
Κάτι που μπορεί να βοηθήσει στην θεραπεία είναι η συνείδηση από τον θεραπευτή για τον θεραπευόμενο ότι «είμαι εδώ», «είμαι ένας, μία ενότητα, με ταυτότητα», «σε σέβομαι ως άνθρωπο και δεν σε βλέπω ως μία στεγνή διαταραχή με συμπτώματα», «είσαι άνθρωπος, έχεις ταυτότητα», «σε ακούω», «μπορώ να αντέξω μαζί σου αυτό που δεν μπορείς μόνος σου, αλλά είμαστε ξεχωριστοί άνθρωποι», «μπορείς να διαχειριστείς αυτό που σε δυσφορεί καθώς προχωράει η θεραπεία».

Είναι σημαντικό να θέσει πλαίσιο για να δοθεί η σταθερότητα, με αγάπη, «θα είμαι εδώ για να πατήσεις στα δικά σου πόδια και να βρεις τον εαυτό σου», «δεν είμαι σωτήρας», «είμαι δίπλα σου, αλλά βαδίζεις με τα δικά σου πόδια».
Ο Παράκελσος έλεγε η καλύτερη θεραπεία είναι η αγάπη.
lizeta_veziriaknaki.jpg

ΒΥΖΙΡΓΙΑΝΝΑΚΗ ΛΙΖΕΤΑ, ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

http://www.stogiatro.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=45229:oriaki-diataraxi-prosopikotitas-to-paixnidi-me-ta-oria-kai-ta-akra&catid=24:psyxikh-ygeia

http://arxaiaithomi.gr/