Πολλά έχουν ακουστεί για την αξία των μετοχών της Τράπεζας της Ανατολής. Αυτόκλητοι «ειδικοί» εμφανίζονται συχνά και προβαίνουν σε απλοϊκές αναλύσεις, με τις οποίες υποστηρίζουν ότι η Τράπεζα Ανατολής ήταν καταχρεωμένη και η Εθνική Τράπεζα μας έκανε όλους τη χάρη να την απορροφήσει με εξαγορά και να μη δημοσιεύσει ποτέ τα αποτελέσματα της ειδικής εκκαθάρισης. Βέβαια, κάποιοι επιθυμούν να ξεχάσουν ότι η εκκαθάριση ξεκίνησε, όχι γιατί η τράπεζα χρεοκόπησε, αλλά γιατί πουλήθηκε. Η Εθνική Τράπεζα απέκτησε την Τράπεζα της Ανατολής, και έπρεπε να υπολογιστεί το δίκαιο αντίτιμο εξαγοράς, ώστε να αποδοθεί στους μετόχους της. Για το λόγο αυτό, αποφασίστηκε να γίνει μια εκκαθάριση, έτσι ώστε να πάρουν οι μέτοχοι τα χρήματα που επένδυσαν, και πιθανά ένα επιπλέον κέρδος.
Στο τέλος του 1930, ο Γενικός Διευθυντής της Τράπεζας Ανατολής Εμμανουήλ Καμάρας στέλνει μια επιστολή στο Διοικητή της Εθνικής Τράπεζας Ιωάννη Δροσόπουλο και του αναλύει την κατάσταση της Τράπεζας Ανατολής. Του προτείνει ως μια λογική και συμφέρουσα τιμή εξαγοράς τις 900 δραχμές για κάθε μετοχή, αυξανόμενες κατά 100-200 δραχμές για τη φήμη και την πελατεία της τράπεζας. Αυτή η ανάλυση γίνεται σε καθεστώς βαθιάς κρίσης, λίγο πριν η οικονομική δυσπραγία κορυφωθεί και η χώρα οδηγηθεί στην άτακτη χρεοκοπία.
Η ΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΕ ΤΗ ΣΥΓΧΩΝΕΥΣΗ
Η συγχώνευση καθυστερεί λόγω της οικονομικής διαφοράς που χωρίζει την πρόταση της Τράπεζας της Ανατολής από την πρόταση της Εθνικής Τράπεζας. Τότε ξεκινούν διάφορες ανεξήγητες κινήσεις και μετακινήσεις στελεχών, λογιστικές αυξήσεις των επισφαλών απαιτήσεων, που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν το 90%, και γενικά “μαγικές κινήσεις” που ούτε εξηγούνται, αλλά ούτε αποτυπώνονται ποτέ σε επίσημα έγγραφα, μια και δεν έχει συνταχθεί μέχρι σήμερα κάποιας μορφής λογοδοσία για την εκκαθάριση, ίσως με τη σύνταξη ενός Ισολογισμού Εκκαθάρισης.
Ο επί πολλά χρόνια Διευθυντής της Τράπεζας Ανατολής Μ.Π. Καμάρας παραιτείται για να γίνει Υποδιοικητής της νεοσυσταθείσας Τραπέζης της Ελλάδος, για λίγους μήνες μέχρι την επίσημη χρεοκοπία της χώρας την άνοιξη του 1932. Στην Τράπεζα Ανατολής τη θέση του αναλαμβάνει με συνοπτικές διαδικασίες ο Στέφανος Δέλτα, που ορίζεται Εντεταλμένος Σύμβουλος, με κύριο στόχο να διεκπεραιώσει τη συγχώνευση.
Γεώργιος Στρέιτ
Ο παραιτημένος φυσικά πρώην Γενικός Διευθυντής απουσιάζει από τη Γενική Συνέλευση της Τράπεζας Ανατολής που αποφάσισε τη συγχώνευση με την Εθνική Τράπεζα. Μαζί απουσιάζει και ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου Ιωάννης Αθανασάκης. Όλους τους αναπληρώνει ο αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου Στέφανος Δέλτα, ο οποίος προεδρεύει της Γενικής Συνέλευσης και είναι και ταυτόχρονα ο εκτελών χρέη Διευθυντή μέχρι τις 20 Οκτωβρίου 1932, οπότε και με τη συγχώνευση να έχει ήδη αποφασιστεί αμετάκλητα, παραιτείται και γίνεται Σύμβουλος της Τραπέζης της Ελλάδος.
Η σύνθεση του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας Ανατολής το 1931 ήταν:
Πρόεδρος: Ιωάννης Αθανασάκης
Εντεταλμένος Σύμβουλος: Στέφανος Δέλτα
Μέλη: Αλέξανδρος Σκουζές, Ιωάννης Δροσόπουλος, Άθως Ρωμανός, Γεώργιος Στρέιτ, Γεώργιος Ζαρίφης.
Ο Στέφανος Δέλτα, καταγόταν από μεγάλη Φαναριώτικη οικογένεια και ήταν ιδρυτής του Κολεγίου Αθηνών, μαζί με τον Εμμανουήλ Μπενάκη. Το 1895 παντρεύτηκε τη γνωστή λογοτέχνη Πηνελόπη Μπενάκη – Δέλτα, στα πλαίσια των συμμαχιών που εφάρμοζε ο πατέρας της Εμμανουήλ Μπενάκης, ακόμη και δια γάμου. Ο γάμος τους πέρασε κρίσεις, ειδικά όταν αυτή γνώρισε και σύναψε έναν έντονο ερωτικό δεσμό με τον Ίωνα Δραγούμη, δεσμό που αποκάλυψε στον Στέφανο Δέλτα με τις προφανείς συνέπειες. Τελικά τα προβλήματα τελείωσαν με την εκτέλεση του Ίωνα Δραγούμη, έπειτα από την κατευθυνόμενη διάδοση της ψευδής είδησης ότι αυτός οργάνωσε την απόπειρα κατά του Βενιζέλου, εκτέλεση που καταδίκασε και ο ίδιος ο Βενιζέλος από το Παρίσι όταν έμαθε την τύχη του Ίωνα Δραγούμη. Ως ηθικός αυτουργός δικάστηκε μεταξύ άλλων ο Εμμανουήλ Μπενάκης, ο πεθερός του Δέλτα, ο οποίος αθωώθηκε λόγω έλλειψης στοιχείων. Ωστόσο, ένας από τους υπόλοιπους κατηγορούμενους, ο Παύλος Γύπαρης, πριν πεθάνει κατηγόρησε τον Εμμανουήλ Μπενάκη πως αυτός ήταν που διέταξε την εκτέλεση. Ο Στέφανος Δέλτα απέκτησε μαζί με την Πηνελόπη Δέλτα τρεις κόρες: την Σοφία, σύζυγο Μαυροκορδάτου, την Βιργινία, αρχινοσοκόμο, σύζυγο του πολιτικού Αλεξάνδρου Ζάννα και γιαγιά του πολιτικού Αντώνη Σαμαρά και την Αλεξάνδρα, σύζυγο του κτηματία Αντώνη Παπαδόπουλου.
Ιωάννης Δροσόπουλος
Πέραν του Στέφανου Δέλτα, ο Ιωάννης Δροσόπουλος ήταν μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας Ανατολής και την ίδια στιγμή διοικητής της Εθνικής Τράπεζας από το 1928. Ταυτόχρονα διατελούσε πρόεδρος σε δεκάδες εταιρείες, που όλες έπαιρναν κεφάλαια για της ανάπτυξη τους από την Εθνική Τράπεζα. Μεγάλος του αντίπαλος ήταν ο Διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος Εμμανουήλ Τσουδερός, ο οποίος κατηγορούσε ευθέως το Δροσόπουλο για την τεχνητή νομισματική κρίση του 1932, αλλά και για διάφορες νομιμοφανείς δραστηριότητες. Ο Δροσόπουλος αντικατέστησε το 1939 τον Ε. Τσουδερό στη Διοίκηση της Τραπέζης της Ελλάδος, όταν ο Ι. Μεταξάς θεώρησε ότι ο Τσουδερός τον υποσκάπτει, αλλά δεν πρόλαβε να χαρεί και ιδιαίτερα γιατί πέθανε κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες.
Ο Γεώργιος Στρέιτ, με τη σειρά τoυ, ήταν γιος του πρώην διοικητή της Εθνικής Τράπεζας και πρώτου διοικητή της Τράπεζας Ανατολής Στέφανου Στρέιτ. Ήταν παντρεμένος με την Ιουλία Καραθεοδωρή, από την Φαναριώτικη οικογένεια Καραθεοδωρή, της οποίας μέλος ήταν και ο Στέφανος Δέλτα (μητέρα του ήταν η Σοφία Καραθεοδωρή). Ο Γεώργιος Στρέιτ ήταν μέλος του διεθνούς δικαστηρίου της Χάγης από το 1929. Δισέγγονος του είναι ο Παύλος Γερουλάνος, πρώην Υπουργός Πολιτισμού στην Κυβέρνηση Γιώργου Παπανδρέου και εξάδελφος του Αντώνη Σαμαρά.
Ακόμη λοιπόν και πριν από 80 χρόνια, οι οικογένειες που αναμιγνύονται στα πολιτικά δρώμενα της εποχής μας, βρίσκονταν στις επάλξεις και μέλη των δύο ισχυρότερων οικογενειών της εποχής, της οικογένειας Μπενάκη και της οικογένειας Καραθεοδωρή, συμμετείχαν στην περίεργη συγχώνευση της Τράπεζας της Ανατολής, και στις αποφάσεις που οδήγησαν στην ειδική εκκαθάριση που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.
ΤΟ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ ΚΑΛΥΠΤΕ ΤΟ ΜΕΤΟΧΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
Κάτω από το παραπάνω πολιτικό, οικονομικό και οικογενειοκρατικό πλαίσιο, οφείλουμε να εξετάσουμε με προσοχή την επιστολή που έστειλε ο Γενικός Διευθυντής της Τράπεζας Ανατολής Μ.Π. Καμάρας και που έμελλε να σηματοδοτήσει το τέλος του σε αυτό το ρόλο και την αποχώρησή του, λόγω ολιγόμηνης “προαγωγής”. Σε αυτήν ο Καμάρας επιμένει ότι το Ενεργητικό της Τράπεζας Ανατολής είναι τέτοιο που καλύπτει πλήρως τις μερίδες του Παθητικού που αφορούν τους μετόχους.
Στην ανάλυση που ακολουθεί και χρονικά τοποθετείται στο τέλος του 1930, ο Καμάρας αναλύει την οικονομική κατάσταση της Τράπεζας Ανατολής, σύμφωνα με τα Βιβλία της τράπεζας και τις εκτιμήσεις του, μετά από 25 χρόνια στη θέση του Γενικού Διευθυντή. Σύμφωνα με την επιστολή του, η οποία απευθύνεται στο Διοικητή της Εθνικής Τράπεζας και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Τράπεζας Ανατολής Ιωάννη Δροσόπουλο, τόσο το μετοχικό κεφάλαιο όσο και τα αποθεματικά (τακτικό και έκτακτο) προστατεύονται πλήρως.
Στο σημείο αυτό θα πρέπει να σημειώσουμε ότι δεν είναι μια επιστολή προς τους μετόχους ή μια γλαφυρή αναπαράσταση μιας λογιστικά βελτιωμένης εικόνας. Είναι η πραγματικότητα, όπως τη φανερώνουν οι αριθμοί που έχει στη διάθεση του ο Καμάρας, αλλά την ίδια στιγμή έχει στην ευχέρεια του και ο Δροσόπουλος. Κατά συνέπεια, λόγω της εκτεταμένης εμπλοκής της Εθνικής Τράπεζας στην Τράπεζα της Ανατολής, από την ίδρυση της τελευταίας μέχρι και τη συγχώνευση της, δεν θα μπορούσε ο Καμάρας να παραπλανήσει τον Δροσόπουλο, ούτε καν να το προσπαθήσει.
Η σημασία της επιστολής Καμάρα, βρίσκεται στο γεγονός ότι ο επί 25 χρόνια Διευθυντής της τράπεζας, ξεκαθαρίζει πως η συμμετοχή των μετόχων της Τράπεζας της Ανατολής στην εταιρεία, όπως αντικατοπτρίζεται από τις μερίδες του Παθητικού που αποτελούν υποχρέωση της εταιρείας προς αυτούς στην περίπτωση εκκαθάρισης, καλύπτεται και με το παραπάνω.
Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι μέσα στον επόμενο χρόνο πολλά έγιναν και τα ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου δεν πληρώθηκαν, με συνέπεια να χαθεί σημαντικό ποσοστό του χαρτοφυλακίου της Τράπεζας. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι τα ομολογιακά δάνεια που είχαν εκδοθεί από το Ελληνικό Δημόσιο είχαν σταματήσει να εξυπηρετούνται σιωπηλά από τις αρχές του 1930, πράγμα που ήταν σε γνώση όλων. Για αυτό η Τράπεζα Ανατολής ξεκίνησε δικαστικούς αγώνες κατά του Ελληνικού Δημοσίου, μέσα από αγωγές που συνέχισε εκ μέρους της η Εθνική Τράπεζα, μέχρι που ικανοποιήθηκε πλήρως με την αποπληρωμή, τόσο του δανείου, όσο και τόκων. Μάλιστα, με βάση τα στοιχεία που έχουμε στην κατοχή μας, συγκεκριμένο ομολογιακό δάνειο, το οποίο θα αναλύσουμε σύντομα, όχι μόνο αποπληρώθηκε στην Εθνική Τράπεζα αρκετά χρόνια αργότερα, το 1941, αλλά δεν πέρασε ποτέ μέσα από τους λογαριασμούς εκκαθάρισης και τα βιβλία των εκκαθαριστών της Τράπεζας Ανατολής.
Τέλος, θα πρέπει να αναφερθούμε στην ισοτιμία φράγκου/δραχμής που χρησιμοποιείται από τον Καμάρα και η οποία είναι 1 φράγκο = 3,03 δραχμές στο τέλος του 1930. Αυτή είναι μια σταθεροποιημένη δια νόμου ισοτιμία, η οποία ίσχυσε μέχρι το Δεκέμβριο του 1932, οπότε και καταργήθηκε ο συγκεκριμένος νόμος για την προστασία του Εθνικού Νομίσματος από κερδοσκοπικές τάσεις. Όταν έγινε η δημοσίευση σε ΦΕΚ της σύμβασης συγχώνευσης της Τράπεζας Ανατολής υπό της Εθνικής Τράπεζας και ξεκίνησε η ειδική εκκαθάριση, δεν υπήρχε πλέον αυτή η πλασματική σταθεροποίηση του νομίσματος, ωστόσο οι ισολογισμοί ποτέ δεν διορθώθηκαν. Χωρίς να γίνει απογραφή της εταιρικής περιουσίας ή κατάρτιση ενός ισολογισμού μετασχηματισμού, ξεκίνησε τυπικά η εκκαθάριση της Τράπεζας Ανατολής και συνεχίστηκε, χωρίς επισήμως να ενημερωθούν ποτέ οι μέτοχοι της τράπεζας για την εξέλιξη και την τύχη της και δίχως οι μετοχές τους να ακυρωθούν ποτέ.
Ακολουθεί η επιστολή του Μ. Π. Καμάρα προς τον Ιωάννη Δροσόπουλο.
Epistoli Kamara pros Drosopoulo

Αφήστε μια απάντηση